Đỉnh cao kiến trúc của người Pháp: Kiến trúc Gothic

Đỉnh cao kiến trúc của người Pháp: Kiến trúc Gothic

26/03/2021 0 Trần Trâm 237

Gothic là tên gọi của một phong cách kiến trúc được cho rằng xuất phát từ Châu Âu. Mà có lẽ nơi bắt nguồn chủ yếu là Pháp. kiến trúc Gothic xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ 12. Chính bởi vậy nên kiểu kiến trúc này còn được gọi là kiến trúc kiểu Pháp. Vào thuở an đầu, Gothic gắn liền với thiết kế trong các nhà thờ, giáo đường. Không chỉ gắn với vẻ bí ẩn và lạ lẫm, kiểu kiến trúc này còn gắn liền với ý niệm “man rợ và kinh dị”. Để hiểu rõ hơn về phong cách kiến trúc có một không hai này, hãy theo dõi bài viết của chúng tôi nhé.

Khái niệm phong cách kiến trúc Gothic

Kiến trúc Gothic (hay francigenum opus) là một phong cách kiến trúc bắt đầu phát triển từ nửa sau thời Trung cổ ở Tây Âu. Kiến trúc Gothic được thể hiện rõ rệt nhất và đẹp nhất trong các nhà thờ lớn. Trong các thánh đường và một số các công trình dân dụng. Nhiều mẫu kiến trúc nhà thờ còn lại đến ngày nay. Trong số chúng, ngay những công trình nhỏ nhất cũng mang vẻ đẹp đặc trưng. Phần vì không có 2 công trình kiến trúc Gothic nào lại giống hệt nhau. Rất nhiều những công trình lớn là những kiệt tác kiến trúc vô giá được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.

Khái niệm phong cách kiến trúc Gothic

Tại sao lại có cái tên Gothic?

Những người Ý thời Phục hưng đã gọi gotico là “Gothic”. Phong cách này ban đầu được lấy tên là “francigenum opus”. Dịch nôm na là “tác phẩm của người Pháp”. Có nghĩa là “phương pháp xây dựng tại vùng Île-de-France”. Thuật ngữ “Gothic” ban đầu được sử dụng theo nghĩa xấu. Từ này xuất phát từ tên gọi những người Goth. Loại người mà theo người La Mã là những kẻ “mọi rợ”. Vậy là kiến trúc Gothic, theo những người Ý ở giai đoạn Phục hưng, là tác phẩm của những kẻ mọi rợ. Chính bởi nó là kết quả của sự đoạn tuyệt với những kỹ thuật và quan niệm thẩm mĩ Hy Lạp – La Mã.

Phần lớn những nhà khảo cổ và những sử gia nghệ thuật đều bác bỏ nhận định này. Và chỉ ra rằng đối với kiến trúc Roman trước đó, kiến trúc Gothic là một sự phát triển thêm lên hơn là một sự đoạn tuyệt. Kiến trúc Gothic xuất hiện ở vùng Île-de-France và Haute Picardie vào thế kỷ XII.

Nó nhanh chóng trở nên phổ biến ở phía Bắc sông Loire. Kế đến là phía nam sông Loire và châu Âu cho tới giữa thế kỷ XVI. Thậm chí là cho tới thế kỷ XVII ở một số ít các quốc gia khác. Kỹ thuật và quan niệm thẩm mỹ của kiến trúc Gothic đã được vĩnh cửu hoá trong kiến trúc Pháp thế kỷ XVI. Điều này được thể hiện một số chi tiết và mẫu tái hiện công trình. Và sau đó, khi một trào lưu đổi mới, làn sóng chủ nghĩa lịch sử xuất hiện. Vào thế kỷ XIX cho tới đầu thế kỷ XX, phong cách này phát triển thành “tân Gothic” (néo-gothique).

Quá trình ra đời của phong cách kiến trúc Gothic

Kiến trúc Gothic ra đời sau thời kì kiến trúc Roman. Khoảng năm 1200 sau Công Nguyên, dân Châu Âu bắt đầu xây nhà thờ và cung điện theo kiểu kiến trúc Gothic. Sự khác biệt dễ dàng nhận thấy nhất giữa hai lối kiến trúc Trung Cổ này là trong khi kiến trúc Roman theo kiểu vòm cong tròn. Thì kiến trúc Gothic lại theo kiểu vòm nhọn. Kiến trúc Gothic có cửa sổ nhiều hơn và kích thước cửa sổ cũng lớn hơn kiến trúc Roman.

Quá trình ra đời của phong cách kiến trúc Gothic

Phong cách Gothic xuất hiện chủ yếu ở vùng Haute Picardie. Nó phát triển trong các thời kỳ: Gothic sơ kỳ (thế kỷ XII). Kế đến là Gothic cổ điển (1190 – 1230). Tiếp sau đó là Gothic ánh sáng (khoảng 1230 – khoảng 1350). Và cuối cùng là Gothic rực cháy (thế kỷ XV-XVI). Vào giai đoạn phục hưng, phong cách Gothic vẫn phát triển ở Pháp. Tuy nhiên vẫn có sự pha trộn giữa kiến trúc Gothic và phong cách trang trí thời Phục hưng. Ví dụ như nhà thờ Saint-Étienne du Mont ở Paris.

Thời kỳ hưng thịnh của kiến trúc Gothic từ giữa thế kỷ 18 ở Anh. Sau đó lan rộng khắp Châu Âu trong suốt thế kỷ 19. Kiến trúc này ảnh hưởng rất mạnh trong các kiến trúc về nhà thờ và trường đại học cho đến tận thế kỷ 20.

Đặc điểm của phong cách kiến trúc Gothic

Nhà thờ Gothic có chiều cao lớn từ 38-42m. Riêng tháp lấy ánh sáng cao đến 60m. Cửa sổ kính màu ở mặt đứng có thể lớn tới 8-12m.

Mặt chính

Mặt đứng phía Tây (mặt chính) của kiến trúc nhà thờ Gothic tuân theo những chế định nhất định. Từ dưới lên trên được chia làm ba phần (ba tầng). Phần dưới cùng là cửa, thường có ba hốc cửa rất sâu (chiều sâu của hốc có thể chiếm hẳn một bước nhà). Phần giữa ở chính giữa cửa sổ tròn to bằng kính màu được tô điểm như những bông hoa hồng. Phần trên cùng là hành lang và hai tháp chuông.

Kết cấu

Kết cấu nhà thờ Gothic là một trong những sáng tạo đặc biệt nhất. Tạo cho kiến trúc nhà thờ những ưu việt và vẻ đẹp đặc biệt. Mà trước đó các hệ thống kết cấu, kể cả những nền kiến trúc phát triển cao như La Mã cổ đại, chưa đạt được.

Hệ thống kết cấu nhà thờ Gothic là một hệ thống không gian lớn. Dùng khung chịu lực, tách biệt rõ rệt giữa kết cấu chịu lực và kết cấu ngăn cách. Với những thành phần chính tính từ đổ mái xuống là: vòm mái hình múi có sống, cuộn nhọn, cột và cuộn bay. Hệ thống đã tạo cho kiến trúc những không gian mênh mông, khoáng đạt và một khung cảnh nội thất nhẹ nhàng, tràn ngập ánh sáng.

Đặc điểm của phong cách kiến trúc Gothic

Vòm mái

Trong các công trình kiến trúc Gothic, khi xây dựng vòm mái bằng hình chữ nhật, thông thường người ta gặp mái cong hai chiều rất phức tạp. Như vậy khi mặt chiếu bằng của nó là hình chữ nhật, chiều cao của cuốn vẫn bằng nhau. Vậy nên xử lý kiến trúc vòm có múi đơn giản hơn rất nhiều.

Hệ thống kết cấu của vòm Gothic không còn có một gắn bó nào với kết cấu của kiến trúc La Mã cổ đại. Tính chất cách tân của kiến trúc Gothic có được là nhờ những cuộn nhọn. Điều này đến từ kiến trúc phía Đông, mái vòm có bốn cuộn nhọn có múi đỡ.

Vòm mái hình múi có sống trong kiến trúc mái nhà thờ Gothic chia ra làm các loại: vòm có sống bốn múi có hình chiếu mặt bằng hình chữ nhật. Vòm có sống sáu múi có hình chiếu hình chữ nhật. Vòm có nhiều sống và hiều múi. Vòm có sống bốn mũi có hình chiếu mặt bằng hình chữ nhật. Vòm có sống sáu mũi có hình chiếu hình chữ nhật. Vòm có nhiều sống và nhiều múi hình sao có mặt chiếu hình chữ nhật (loại vòm mái phức tạp này là sản phẩm của kiến trúc Gothic hậu kỳ). Bốn chân vòm của kiến trúc truyền tải xuống cột và một phần của tải trọng xuống cuốn bay.

Vòm mái

Cuốn bay

Cuốn bay là một thành phần quan trọng của hệ thống kết cấu nhà thờ Gothic, chia sẻ với cột tải trọng của vòm. Và làm giảm tiết diện của cột kiến cho công trình có thể mở cửa sổ lớn được và làm cho đường nét kiến trúc thêm thanh thoát.

Nhà thờ Saint-Etienne: công trình Gothic tiêu biểu

Nhà thờ Saint-Etienne được xây dựng từ năm 1135 nhưng mãi đến năm 1163 mới chính thức được công nhận. Công trình này là nhà thờ đầu tiên trên thế giới xây dựng theo phong cách kiến trúc Gothic.

Nhà thờ Saint-Etienne là công trình tiên phong đi theo phong cách Gothic. Vì vậy khi quan sát nhà thờ này bạn sẽ nhận ra những chi tiết đặc trưng mang đậm dấu ấn Gothic, đó là:

– Mái vòm, đầu nhọn, trần cao mở rộng kết hợp với kính.

– Không gian bên trong nhà thờ rất lớn, các bộ phận bên trong được tách biệt rõ ràng giữa kết cấu ngăn vách và chịu lực.

– Cột trụ lớn nhỏ được xây dựng xen kẽ với nhau.

Những công trình Gothic tiêu biểu

– Mặt chính được chia ra làm 3 phần cơ bản: phần dưới cùng là cửa, phần giữa là cửa sổ tròn bằng kính màu in hình trang trí đặc sắc, trên cùng là hành lang và 2 tháp chuông.

– Sử dụng mái vòn cuộn nhọn, ảnh hưởng từ kiến trúc phía Đông.

– Sử dụng nhuần nhuyễn chi tiết cuốn bay (Buttess flyer): Đấy là phần quan trọng trong kết cấu xây dựng, có tác dụng giảm tải trọng của vòm lên cột, giảm tiết diện của cột, khiến công trình trở nên thanh thoát hơn.

Đọc thêm những bài viết cùng chuyên mục tại: Khám phá kiến trúc.

Nguồn: tapchi247.com